Pular para o conteúdo principal

Questão de Medicina — Neurologia — Quadrix 2023

MedicinaNeurologia
Código
qg031392
Banca
Quadrix
Órgão
FSNH - RS
Ano
2023
Nível
Superior
Cargo
Médico - Neurologia
O anticorpo anti‑CASPR2 pode estar associado à síndrome clínica denominada
  1. Asíndrome de Gerstmann.
  2. Bsíndrome de Adamkiewick.
  3. Csíndrome de Wegener.
  4. Dsíndrome de Leigh.
  5. Esíndrome de Morvan.
Revelar gabarito e comentário

GabaritoE — síndrome de Morvan.

Comentário gerado por IA. É um apoio ao estudo, ancorado em fontes, mas pode conter imprecisões — confira sempre na fonte oficial (lei, súmula, edital e gabarito da banca). Encontrou um erro? Use “Reportar”.

Síndromes neurológicas e anticorpos onconeuronais

Gabarito: letra E. O anticorpo anti-CASPR2 está classicamente associado à síndrome de Morvan, uma condição rara que combina hiperexcitabilidade nervosa periférica (neuromiotonia), encefalopatia (insônia, confusão, alucinações) e disautonomia. As demais síndromes listadas — Gerstmann, Adamkiewick, Wegener e Leigh — não têm essa associação etiológica com o anti-CASPR2.

O anti-CASPR2 (proteína 2 associada à contactina) é um anticorpo dirigido contra um antígeno de superfície neuronal, parte do complexo proteico que estabiliza os canais de potássio dependentes de voltagem (VGKC) nos axônios. Quando esse anticorpo está presente, ele interfere na função desses canais, levando a um estado de hiperexcitabilidade neuronal. Isso explica por que as manifestações clínicas envolvem tanto o sistema nervoso periférico (fasciculações, cãibras, neuromiotonia) quanto o central (insônia, crises epilépticas, alterações cognitivas e psiquiátricas). A síndrome de Morvan é o exemplo mais emblemático dessa associação, sendo caracterizada pela tríade: neuromiotonia, encefalopatia com insônia grave e disautonomia (hiperidrose, taquicardia, instabilidade pressórica).

Na prática clínica, o reconhecimento dessa síndrome é crucial porque ela é potencialmente tratável: a imunoterapia (corticosteroides, imunoglobulina intravenosa, plasmaférese) pode levar à melhora significativa, especialmente quando associada a neoplasias (timoma é o mais frequente). O diagnóstico é feito pela dosagem sérica do anticorpo, que deve ser solicitada em pacientes com quadro sugestivo de encefalite autoimune ou hiperexcitabilidade periférica de causa não esclarecida.

A distinção que importa aqui é entre as síndromes paraneoplásicas/autoimunes associadas a anticorpos onconeuronais e outras síndromes neurológicas com nomes epônimos. Enquanto a síndrome de Morvan e a neuromiotonia adquirida estão ligadas ao anti-CASPR2 e ao anti-LGI1 (outro anticorpo do complexo VGKC), as demais alternativas representam entidades completamente diferentes: a síndrome de Gerstmann é um déficit neuropsicológico (agnosia digital, desorientação direita-esquerda, agrafia, acalculia) por lesão no lobo parietal dominante; a síndrome de Adamkiewick refere-se à artéria radicular magna que irriga a medula espinal torácica (não é uma síndrome clínica, mas uma estrutura anatômica); a síndrome de Wegener (hoje granulomatose com poliangiite) é uma vasculite sistêmica ANCA-associada; e a síndrome de Leigh é uma encefalopatia mitocondrial neurodegenerativa da infância.

A pegadinha que a banca explora é a tentação de associar o anticorpo a uma síndrome com nome de autor (epônimo) sem conhecer a relação específica. O candidato que decora apenas que "anti-CASPR2 está associado a encefalite" pode se confundir, mas a associação clássica e mais específica é com a síndrome de Morvan. Guarde essa correlação: anti-CASPR2 → síndrome de Morvan; anti-LGI1 → encefalite límbica com faciobraquial distônica; anti-NMDA → encefalite anti-receptor NMDA; anti-Hu → encefalomielite paraneoplásica; anti-Yo → degeneração cerebelar paraneoplásica. É exatamente essa tabela de correlações que separa as alternativas desta questão.

1Anti-CASPR2
Síndrome de Morvan
Neuromiotonia
2Anti-LGI1
Encefalite límbica
Faciobraquial distônica
3Anti-NMDA
Encefalite anti-receptor NMDA
4Anti-Hu
Encefalomielite paraneoplásica
5Anti-Yo
Degeneração cerebelar
Anticorpos onconeuronais
LEVELsoulevel.com.br
Anticorpos onconeuronais: Anti-CASPR2 (Síndrome de Morvan, Neuromiotonia); Anti-LGI1 (Encefalite límbica, Faciobraquial distônica); Anti-NMDA (Encefalite anti-receptor NMDA); Anti-Hu (Encefalomielite paraneoplásica); Anti-Yo (Degeneração cerebelar)

Alternativa A — ❌ Incorreta

A síndrome de Gerstmann é um distúrbio neuropsicológico caracterizado pela tríade clássica (agnosia digital, desorientação direita-esquerda, agrafia e acalculia), causado por lesão no giro angular do lobo parietal dominante. Não há associação com o anticorpo anti-CASPR2; trata-se de uma síndrome de origem estrutural (vascular, tumoral ou degenerativa), não autoimune. O candidato pode confundir por ser um epônimo neurológico, mas a etiologia é completamente diversa.

Alternativa B — ❌ Incorreta

A síndrome de Adamkiewick não é uma síndrome clínica, mas sim uma referência à artéria de Adamkiewick, a artéria radicular magna que irriga a medula espinal torácica inferior. A oclusão dessa artéria pode causar infarto medular, mas não há relação com o anti-CASPR2. A banca incluiu essa alternativa para testar se o candidato conhece a diferença entre um epônimo anatômico e uma síndrome autoimune.

Alternativa C — ❌ Incorreta

A síndrome de Wegener, atualmente denominada granulomatose com poliangiite, é uma vasculite sistêmica associada ao ANCA (anticorpo anticitoplasma de neutrófilos), que afeta principalmente vias aéreas superiores, pulmões e rins. Não há associação com o anti-CASPR2. O contexto clínico é de doença reumatológica/vasculítica, não de encefalopatia autoimune. O candidato pode confundir por ser uma doença autoimune, mas o anticorpo envolvido é completamente diferente.

Alternativa D — ❌ Incorreta

A síndrome de Leigh é uma encefalopatia mitocondrial neurodegenerativa, geralmente de início na infância, causada por mutações no DNA mitocondrial ou nuclear que afetam a fosforilação oxidativa. Manifesta-se com atraso do desenvolvimento, hipotonia, oftalmoplegia e lesões simétricas nos gânglios da base. Não há relação com o anti-CASPR2; a etiologia é genética, não autoimune. O candidato pode confundir por ser uma síndrome neurológica com nome de autor, mas a fisiopatologia é totalmente distinta.

Alternativa E — ✅ Correta ⟵ GABARITO

A síndrome de Morvan é a associação clássica do anticorpo anti-CASPR2. Trata-se de uma condição rara caracterizada pela tríade: neuromiotonia (hiperexcitabilidade dos nervos periféricos com fasciculações e cãibras), encefalopatia (insônia grave, confusão, alucinações, crises epilépticas) e disautonomia (hiperidrose, taquicardia, instabilidade pressórica). O anti-CASPR2, ao se ligar à proteína CASPR2 do complexo VGKC, causa disfunção neuronal que explica todas essas manifestações. O reconhecimento é fundamental porque a síndrome é tratável com imunoterapia, especialmente quando associada a timoma.

NÃO CAIA NESSA!

A banca explora a confusão entre síndromes epônimas neurológicas. O candidato que decora apenas que "anti-CASPR2 está associado a encefalite" pode se perder entre as opções. A correlação específica e clássica é com a síndrome de Morvan — memorize essa associação como um par fixo, assim como anti-LGI1 → encefalite límbica e anti-NMDA → encefalite anti-receptor NMDA. Com treino, você reconhece essas correlações de longe 💪

Gabarito: letra E

Link permanente: /questoes/qg031392